İsa Peygamber’in Allah Katında diri olduğu ve ahir zamanda yeryüzüne yeniden gelecek olması hadislerde detaylı olarak yer almaktadır. En büyük ve güvenilir hadis kaynakları olarak kabul edilen Kütüb-i Sitte’de, Maliki’nin Muvatta’sında, İbn Huzeyme ve İbn Hibban’ın Sahih’lerinde, İbn Hanbel ve Tayalisi’nin Müsned’lerinde İsa Peygamber ile ilgili hadisler bulunmaktadır. Ayrıca pek çok İslam alimi, İsa Peygamber’in ölmediği ve yeryüzüne yeniden geleceğine dair araştırma ve incelemeler yapmışlar, bu konuda kaynak eser konumunda olan çeşitli kitap ve risaleler hazırlamışlardır.
İsa Peygamber’in Allah Katında diri olduğu ve yeniden dünyaya geleceği konusunda kanaat belirten İslam alimlerinin başında Ebu Hanife gelmektedir. Ebu Hanife’nin yanı sıra, İsa Peygamber’in yeniden gelişinin ayetlerde ve hadislerde açık bir şekilde bildirildiğini belirten İslam alimlerinden bazıları şunlardır:
- Maturidi, İsa Peygamber hakkındaki hadisleri incelerken, İsa Peygamber’in yeryüzüne inip Deccal’i öldüreceğinin hak olduğunu açıklamıştır.80 - İlk İslam kelamcılarından biri olarak kabul edilen Accuri, İsa Peygamber’in ahir zamanda gelişinin gerçek olduğunu, dolayısıyla bu habere inanılması gerektiğini ifade etmiştir.81
- İbn Hazm, İsa Peygamber’in yeniden gelişinin güvenilir bir haber olduğunu açıklamıştır.82 - Pezdevi, İsa Peygamber’in ikinci kez gelişi ile ilgili haberlerin ayetlerde ve hadislerde açık olarak bildirildiğine dikkat çekmiştir.83 - Nesefi, İsa Peygamber’in gelişinin önemli kıyamet alametlerinden biri olduğunu ifade etmiştir.84 - Teftazani, İsa Peygamber’in yeniden dünyaya dönüşü ile ilgili hadislerin güvenilir hadisler olduğunu belirtmiştir.85 - İbnü’l Arabi, İsa Peygamber’in doğumunun üzerinden bin yılı aşkın bir süre geçmiş olmasına rağmen, onun Allah Katında nurani ve ruhani cesediyle diri olduğunu bildirmiştir.86 - Kurtubi, İsa Peygamber’in yeniden gelişine inandığını söylemekte ve pek çok güvenilir hadisin buna delil olduğuna işaret etmektedir.87 - Rabbani konuyla ilgili olarak şöyle demektedir: “İsa Peygamber gökten inecek ve Peygamberimize ümmet, yani onun ashabından olacak, onun şeriatına uyacaktır.”88 - Dönemin Mısırlı alimlerin lideri sayılan Cafer et Tahavi, İsa Peygamber’in dönüşünü önemli kıyamet alametleri arasında saymakta ve bu gerçeğe inanmak gerektiğini söylemektedir.89 - Aliyyu’l Kari, İsa Peygamber’in gelişinin kıyamet alametlerinden biri olduğunu söylemekte, İsa Peygamber geldiğinde Deccal’i öldürecektir demektedir. Kari’ye göre bu habere inanmak vaciptir. Çünkü bu konu, Peygamberden ve sahabeden gelen birtakım haberlerle sabittir.90 - Ebu’l Hasen el Eşari, Makalatu’l İslamiyyin adlı eserinde; “Hadis alimlerinin ittifak ettikleri şu hususlara iman etmek gerekir: Allah’a, meleklere, kitaplara, resullere, Allah’tan aldıkları vahiylere, her bakımdan güvenilir ravilerin rivayet ettikleri Resulün sözlerine… Deccal’in çıkacağına ve İsa Peygamber’in onu öldüreceğine.” demektedir.91 - Beyazi, kıyametin yaklaştığını gösteren alametlerden birinin de İsa Peygamber’in gelişi olduğuna dikkat çekmekte, bu bilgiyi sahih hadislerin tam olarak desteklediğini söylemektedir.92 - Suyuti, İsa Peygamber’in geleceğini ve Muhammed Peygamber’in şeriatıyla hükmedeceğini bildirmiştir.93 - Alusi de, İsa Peygamber’in geldiğinde Muhammed Peygamber’in şeriatıyla hükmedeceğini ve Müslümanların da onun yardımcıları olacağını söylemiştir.94 - Osmanlı dönemi alimlerinden Ebu’l Münteha, İsa Peygamber’in geleceğine inanmanın hak olduğunu ifade etmiştir.95 - Çağdaş tefsircilerden Şinkıti konuyla ilgili olarak şunları söylemektedir: “Kuran ve mütevatir hadislerin ikisi de İsa Peygamber’in şu an diri olduğuna, ahir zamanda nazil olacağına (indirileceğine) ve onun gelişinin kıyamet alametlerinden sayıldığına delildir.”96
Bu konudaki izahlar topluca değerlendirildiğinde İsa Peygamber’in ikinci gelişi hakkında İslam alimleri arasında bir söz birliği olduğu açıkça görülür. Örneğin es Seffarini, Levami adlı eserinde, İslam alimlerinin bu konuda ittifak halinde olduklarını şöyle ifade eder:
Bütün ümmet, Meryem oğlu İsa’nın ineceği hususunda ittifak etmiştir. Şeriat ehlinden hiç kimse bu hususta muhalif olmamıştır.97
Büyük İslam alimi Seyyid Alusi de, Ruhu’l Meani tefsirinde, -diğer İslam alimlerinin görüşlerinden örnekler vererek- İsa Peygamber’in inişi konusunda cemaatin söz birliği yaptığını, bu konuda haberlerin manevi tevatür derecesine ulaşacak kadar ünlü olduğunu, İsa Peygamber’in gelişine imanın vacip olduğunu açıklamıştır.98
İsa Peygamber Konusundaki Hadisler Güvenilirdir
İsa Peygamber’in gelişi konusunda nakledilen hadisler tevatür derecesindedir. Birçok araştırmacı da alimlerimizin görüşlerinin bu yönde olduğunu aktarmaktadır. Tevatürün tanımı Büyük Lugat’ta şöyle yapılmaktadır:
Tevatür: Kuvvetli haber, içinde yalan ihtimali olmayan ve bir cemaate dayanan kuvvetli haber.99
Mütevatir hadis ise, yalan üzerine birleşmeleri düşünülemeyecek kadar kalabalık olan bir cemaat tarafından rivayet edilen hadislere denir.
İslam alimi Seyyid Şerif Cürcani, mütevatir hadis kavramını şöyle açıklamaktadır:
Haber-i mütevatir, ravileri çoklukta o dereceye ulaşan bir haberdir ki, adete göre, o kadar çok rivayetçinin yalan üzerine birleşmeleri imkansız olur. Bu durumda rivayet edilen haber hakkında lafız ve mana tutuyorsa buna, “mütevatir-i lafzi” denir. Eğer hepsinin arasında müşterek manada ittifak olmakla beraber lafızlar (sözler) arasında ihtilaf bulunuyorsa buna, “mütevatir-i manevi” denir.100
İsa Peygamber’in gelişinin tevatür derecesinde hadislerle bildirildiğine dair özel olarak bir eser kaleme alan büyük hadis alimi Muhammed Enver el Keşmiri, Nuzuli’l Mesih (Mesih’in Gelişi) isimli çalışmasında 75 tane hadise ve 25 tane sahabeye ve sahabeyi görenlere ait esere yer vermiştir. Kütüb-i Sitte’nin önemli kitaplarından biri olan Sünen-i Ebu Davud’’un açıklaması Avnü’l Mabud isimli eserde ise İsa Peygamber’in yeniden gelişi konusundaki hadislerle ilgili olarak şöyle bir açıklama yer almaktadır:
İsa Peygamber’in kıyamete yakın gökten yeryüzüne ruh ve bedeniyle ineceğine dair Resulullah’tan rivayet edilen hadis-i şerifler mütevatirdir… İslam alimlerinin görüşü de budur.101
Kevseri ise İsa Peygamber’in inişi ile ilgili hadislerin mütevatir olduğunu şu şekilde bildirmiştir:
İsa Peygamber’in inişiyle ilgili hadis-i şeriflerdeki tevatür, “tevatür-i manevidir.” Sahih (sağlam) ve hasen (güzel) hadis-i şerifin her biri, farklı manalara delalet etmekle birlikte hepsi de İsa Peygamber’in ineceği hususunda söz birliği içindedirler ki, bu, hadis ilminin kokusunu koklayan bir kimse için inkarı mümkün olmayan bir gerçektir… Mehdi ile Deccal’in çıkacağı ile İsa Peygamber’in ineceği hususundaki hadis-i şeriflerin tevatür derecelerine ulaşmış olmaları, hadis ilmi ehlince asla şüphe edilecek bir husus değildir. İlm-i kelam ehlinden (inanç ilmiyle uğraşanlardan) bazısının kıyamet alametleriyle ilgili hadislere inanmanın vacip olduğunu kabul etmeleriyle beraber, bu hadislerden bir kısmının mütevatir olup olmadığı hususundaki şüpheleri ise, hadis ilmiyle ilgili bilgilerinin azlığından kaynaklanmaktadır.102
İsa Peygamber’in Allah Katında diri olduğunu ve ahir zamanda tekrar dünyaya gelerek gerçek din ahlakını dünyaya hakim edeceğini ifade eden İslam alimlerinden birinin de Suyuti olduğunu kitabın önceki bölümlerinde görmüştük. Suyuti, El Havi Lil Fetava adlı kitabı ve El İ’lam bi Hukmi İsa adlı risalesinde, konuyla ilgili tüm hadislere yer verdikten sonra, hadislerin mütevatir olduklarını bildirmiştir:
Hadis ilmine vakıf olanlara gizli kalmayacağı üzere, bu hususta zikrettiğimiz bütün hadisler mütevatir derecesine ulaşmıştır. Dolayısıyla Mehdi Muntazar (beklenen Mehdi) hakkındaki hadis-i şerifler mütevatir olduğu gibi, Deccal hakkındaki hadis-i şerifler de tevatür derecesine ulaşmış olup, İsa Peygamber’in inişiyle ilgili hadis-i şerifler de mütevatirdir.103
Alim İbn-i Kesir de, konuyla ilgili ayetlerin tefsirini yaptıktan ve ilgili hadisleri açıkladıktan sonra düşüncesini şöyle ifade etmektedir:
İşte bunlar Resulullah’tan mütevatir olarak rivayet edilmiştir ve bu hadis-i şeriflerde, İsa Peygamber’in nasıl ve nereye ineceği hususu açıklanmıştır… İsa Peygamber’in cesed-i şerifiyle dünyaya ineceği hakkında zikredilen sahih ve mütevatir hadis-i şerifler, tevile (başka şekilde yorumlanmaya) elverişli değildir. Dolayısıyla, zerre kadar imanı ve insafı olan herkesin, İsa Peygamber’in yeryüzüne ineceğine inanması gerekmektedir…104
Ayrıca, tefsir alimi İbn Atiyye el Gıranadi el Endulisi, el Bahru’l Muhit adlı eserinde; Hafız İbn Hacer, Fethu’l Bari adlı eserinde; İbn Rüşd, Sahih-i Müslim üzerine yaptığı şerhinde; büyük alimlerden Abdullah Gumari, Akidetü’l Ehlil İslam adlı eserinde; Cafer el Kettani Nazmu’l Mütenasir Minel Hadisil Mütevatir adlı eserinde, İsa Peygamber’in Allah Katında diri olduğunun ve yeniden dünyaya döneceğinin hadisler ve alimlerin ortak kanaati ile sabit olduğunu, Deccal, Mehdi ve İsa Peygamber konusundaki hadislerin mütevatir olduğunu bildirmişlerdir.
İsa Peygamber ile İlgili Hadisleri Rivayet Edenler
Peygamberimizin gelecek hakkında verdiği bilgiler “gayb” haberlerindendir. Allah ayetlerde dilediği elçilerine gayb bilgilerini vereceğini bildirmiştir:
O, gaybı bilendir. Kendi gaybını (görülmez bilgi hazinesini) kimseye açık tutmaz (ona muttali kılmaz.) Ancak elçileri (peygamberleri) içinde razı olduğu (seçtikleri kimseler) başka. Çünkü O, bunun önüne ve arkasına izleyici (gözetleyici)ler dizer. (Cin Suresi, 26-27)
Rabbimiz Fetih Suresi’nde de Peygamberimiz Muhammed’e rüyalar aracılığı ile bilgi verdiğini haber vermiştir:
Andolsun Allah, elçisinin gördüğü rüyanın hak olduğunu doğruladı. Eğer Allah dilerse, mutlaka siz Mescid-i Haram’a güven içinde, saçlarınızı tıraş etmiş, (kiminiz de) kısaltmış olarak (ve) korkusuzca gireceksiniz. Fakat Allah, sizin bilmediğinizi bildi, böylece bundan önce size yakın bir fetih (nasib) kıldı. (Fetih Suresi, 27)
Ayette görüldüğü gibi Rabbimiz, Peygamberimize çeşitli gayb haberleri vermiştir. Bu haberler Peygamberimize ve onun beraberindeki salih müminlere Allah’ın büyük bir desteğidir, yardımıdır. Peygamberimizin yanında bulunan sahabeler de, Rabbimiz’in Muhammed Peygamber’e vahyettiği bu gayb haberlerinin bir kısmına şahit olmuşlardır. Sahabeler, Peygamber Efendimiz’in bu gayb haberlerini kendilerine ne şekilde aktardığını anlatmışlardır. Buhari ve Müslim, Ömer ibni’ l Hattab ve Huzeyfe’den, Ahmed ve Müslim de Ebu Zeyd bin Amr bin Ahtab El Ensari’den şöyle rivayet etmişlerdir:
Resul-ü Ekrem… Bu hutbelerinde bütün olmuş ve bundan sonra olacak olan hadiseleri haber verdi, onları bize öğretti ve ezberletti. (Buhari; Müslim)
Huzeyfe bin el-Yeman da bu konuda şunları söylemiştir:
Allah’a kasem ederim Resul-ü Ekrem dünyanın sonuna kadar gelecek olan fitneleri ve o fitneleri çıkaran reisleri ta üç yüzden daha fazla kimseleri bize isimleriyle, babalarının isimleriyle ve kabilelerinin isimleriyle haber verdi. (Ebu Davud)
Peygamberimizin geleceğe dair verdiği haberlerin önemli bir kısmını da İsa Peygamber’in ikinci gelişi ile ilgili bilgiler oluşturmaktadır. İsa Peygamber ile ilgili hadisler incelendiğinde, bu konuda çok sayıda hadis bulunduğu ve bu hadislerin birbirleriyle mutabık oldukları görülür. Konuyla ilgili hadislerde yer alan bilgiler incelendiğinde; İsa Peygamber’in yeniden dünyaya döneceği, geldiğinde insanlar arasında Kuran ile hükmedeceği, Deccal’i yeneceği, tüm dünyaya gerçek din ahlakını hakim edeceği, onun döneminde yeryüzünde bereket ve barışın hakim olacağının tüm hadislerde verilen ortak haberler olduğu görülecektir. İsa Peygamber ile ilgili hadislerde dikkat çeken bir diğer özellik de çok sayıda sahabe tarafından rivayet edilmiş olmalarıdır. Nitekim bu hadislerin mütevatir kabul edilmesinin nedeni, yalan olması mümkün olmayacak kadar çok sayıda kişi tarafından rivayet edilmiş olmalarındandır. İsa Peygamber’le ilgili hadisleri rivayet eden sahabelerin sayısı, elliden fazladır. Bu sahabelerden bazıları şunlardır:
Enes İbni Malik, Katade, Ayşe, Ebu Hureyre, İmran bin Husayn, Nafi bin Utbe, Ebu Berze, Hüzeyfe bin Esir el Gıfari, Keysan, Osman bin el-As, Cabir bin Abdillah, Ebu Ümame, Ibn Mesud, Abdullah bin Amr, Semüre bin Cündüp, Nevvas bin Seman, Amr bin Avf, Hüzeyfe bin el Yeman, Ebul Eşas es Sanani, Ebu Umame el Bahili, Ebud Derda, Ebu Rafi, Ebu Said El Hudri, Ebu Malik el Gıfari, Rebi İbni Enes, Şehribni Havşeb, Ammar Ibni Yasir…
Sahabe ve Sonraki Neslin İsa Peygamber’in Gelişiyle İlgili Açıklamaları
Sahabeler, Peygamberimizin yanında olma şerefine erişmiş, bizzat bu mübarek insan tarafından yetiştirilmiş çok değerli müminlerdir. Sahabelerin İsa Peygamber’le ilgili ayetler hakkında yaptıkları açıklamalar, Muhammed Peygamber’in bu konuda onlara öğretmiş olduğu bilgiler ışığındadır. Sahabelerin bu açıklamaları incelendiğinde, tüm sahabelerin İsa Peygamber’in ölmediğine ve yeniden dünyaya geleceğine inandıkları görülür. Bu açıklamaların bazıları şöyledir:
- İbn Zeyd, Al-i İmran Suresi’nin 46. ayetiyle ilgili olarak, “İsa Peygamber beşikte iken insanlarla konuştu. Deccal’i öldüreceğinde ‘kehl’ (yetişkin) halinde iken de insanlarla konuşacaktır.” demiştir.105 - Abdullah bin Abbas Nisa Suresi’nin 159. ayeti hakkında şunları söylemiştir; “Bu ayet, Meryem oğlu İsa’nın ortaya çıkışına delildir… Bütün Ehl-i Kitap İsa Peygamber’in ölümünden önce ona iman edecektir.”106 - Muhammed bin Ali Ebu Talip (İbnü’l Haneffiye diye de tanınır), Nisa Suresi’nin 159. ayetini şu şekilde açıklamıştır: “… O kıyamet kopmadan önce inecektir. Bütün Yahudi ve Hıristiyanlar ona iman edeceklerdir.”107
- Katade de Nisa Suresi’nin 159. ayetini şöyle açıklamıştır: “İsa Peygamber indiği zaman bütün dinler ona iman edecek ve o kıyamet gününde de onlara şahit olacaktır.”108 Katade, Zuhruf Suresi’nin 61. ayetini ise, “İsa Peygamber’in nüzulu, kıyamet için bir işarettir” sözleriyle açıklamaktadır.109 - Muhammed bin Zeyd bin el Muhacir el Medeni de, Nisa Suresi’nin 159. ayetini açıklarken, “İsa Peygamber yeryüzüne indiği vakit Decal’İ öldürecek, yeryüzünde ona iman etmeyen hiçbir Yahudi kalmayacaktır” demiştir.110 - Ebu Malik el Gıfari ise Nisa Suresi’nin 159. ayetini, “Meryem oğlu İsa’nın yeryüzüne inmesi anında Ehl-i Kitab’ın hepsi ona iman edeceklerdir” diyerek açıklamıştır.111 - Hasan Basri ise İsa Peygamber’in Allah Katında diri oluşu ve yeniden gelişi ile ilgili olarak; “Allah’a yemin ederim ki, İsa Peygamber şu anda Allah Katında diridir, o indiği zaman herkes ona iman edecektir” açıklamasında bulunmuştur. Hasan Basri, Nisa Suresi’nin 159. ayetini açıklarken ise şöyle demiştir: “Allah İsa Peygamber’i Kendisi’ne ref etmiştir. Kıyamet gününden önce onu bir makam sahibi olarak gönderecektir. İyi ve kötülerin hepsi ona inanacaklardır.”112 Hasan Basri’nin Zuhruf Suresi’nin 61. ayeti ile ilgili yaptığı açıklama da benzer şekildedir. Ayetin manasının İsa Peygamber’in yeniden gelişi olduğunu söylemektedir.113 - İbn Abbas da konuyla ilgili olarak, “Allah, Zuhruf Suresi’nin 61. ayetinde İsa Peygamber’in kıyametten önce ortaya çıkacağına işaret etmektedir.” açıklamasını yapmıştır.114
İslam Alimleri İsa Peygamber’in Gelişini Akide (İnanç Esası) Konusu Olarak Değerlendirmektedirler
Ehl-i sünnetin inanç konularını açıklayan hemen tüm eserlerde, İsa Peygamber’in kıyametten önce yeryüzüne geleceği, Deccal ile mücadele edip onu öldüreceği, gerçek din ahlakını dünyaya hakim kılacağı yer almaktadır. İslam alimleri, Kuran-ı Kerim’de yer alan delilleri ve hadislerde bildirilen haberleri birarada değerlendirerek, İsa Peygamber’in dönüşüne inanmayı önemli bir inanç esası olarak kabul etmişlerdir. Ve konuyu şu şekilde açıklamaktadırlar:
- Nisa Suresi’nin 157. ayetinde Allah, “… Oysa onu öldürmediler ve onu asmadılar. Ama onlara (onun) benzeri gösterildi…” diye bildirmiştir. Bu ayetle birlikte Kuran’ın diğer pek çok ayetinde İsa Peygamber’in Allah Katında diri olduğu bildirilmekte ve yeryüzüne ikinci kez geleceğine işaret edilmektedir. İslam alimleri bu konuda ittifakla, bunun aksini savunmanın hiçbir şekilde mümkün olmadığını söylemektedirler. Örneğin İbn Hazm bu ayeti tefsir ederken; “İsa Peygamber’in öldürüldüğünü söyleyen bir kimsenin mürted veya kafir olacağını” vurgulamıştır.115 2. İsa Peygamber’in gelişi ile ilgili hadislerin, tevatür derecesinde ve bu konuda hiçbir şüpheye yer vermeyecek şekilde açık olmaları Müslümanlar için çok önemli bir delildir. Üstelik bu konudaki hadislere karşı öne sürülebilecek –yani İsa Peygamber’in yeniden gelmeyeceğini bildiren- tek bir farklı hadis dahi yoktur.
- Cabir İbn-i Abdullah’dan rivayet edilen “Mehdi’nin çıkışını inkar eden, muhakkak Muhammed Peygamber’e indirilene küfretmiştir. Meryem’in oğlu İsa’nın inişini inkar eden de muhakkak kafir olmuştur. Deccal’in çıkacağını kabul etmeyen de muhakkak kafirdir.” hadisi de İslam alimleri tarafından kullanılan bir diğer delildir. Bu hadis, Hace Muhammed Parisa’nın Faslul Hitap, Ebu Bekir el Kelabazi’nin Meanil Ahbar, Süheyli’nin er-Ravuzul Ünüf, Suyuti’nin el-Arful Verdi fi Ahbaril Mehdi gibi ünlü İslami kaynaklarda yer almaktadır. Ayrıca Ebu Bekir, bu hadisin senetini de açıklamıştır: “Bize Muhammed İbni Hasen, ona Ebu Abdillah el-Huseyn İbni Muhammed, ona İsmail İbni Üveys, ona Malik İbni Ebes, ona Muhammed İbni Münkedir, ona da Cabir İbni Abdillah Hazretleri böylece bildirmişlerdir.”116 4. İsa Peygamber’in gelişiyle ilgili hadisleri nakleden ravilerin çokluğu ve güvenilirlikleri de İslam alimlerinin dikkat çektikleri bir diğer husustur. Bu ravilerden bazıları şunlardır: Ebu’l Eşas es-Sanani, Ebu Rafi, Ebul Aliye, Ebu Ümametle Bahili, Ebud Derda, Ebu Hureyre, Ebu Malik el-Hudri, Cabir İbn Abdillah, Huzeyfe İbni Edis, Sefine, Katade, Osman İbnül As, Nafi İbni Keysani, Velidbni Müslim, Ammar İbni Yasir, Abdullah İbni Abbas…
Tüm bu bilgiler sonucunda İslam alimleri İsa Peygamber’in inişine ve gerçek din ahlakını dünyaya hakim kılacağına imanı, önemli inanç esaslarından biri olarak değerlendirmişlerdir.
Buraya kadar ele aldığımız bilgiler açıkça göstermektedir ki, İsa Peygamber ile ilgili hadisler sahih ve mütevatir hadislerdir. Hadislerde yer alan bilgiler, sahabeden aktarılan tüm rivayetler ve İslam alimlerinin açıklamaları, İsa Peygamber’in ikinci kez dünyaya gelişi konusunda hiçbir tereddüte yer bırakmamaktadır. Allah’ın izniyle İsa Peygamber dünyaya yeniden dönecek ve tüm insanlar İsa Peygamber’in vesile olduğu çok kutlu ve güzel bir dönem yaşayacaklardır. (En doğrusunu Allah bilir.)

